Milena Jagnasiak Wiek emerytalny we Francji – ile wynosi?
Francja przez wiele lat była znana jako kraj o jednym z najniższych wieków emerytalnych w Europie Zachodniej. Przez długi czas wiek emerytalny wynosił 62 lata, co zdaniem francuskiego rządu oraz międzynarodowych instytucji stanowiło poważne obciążenie dla systemu emerytalnego. Jednakże w ostatnich latach system ten przeszedł znaczną reformę, która z jednej strony wywołała liczne protesty społeczne, a z drugiej miała na celu dostosowanie go do wymogów demograficznych i gospodarczych kraju.
Obecnie wiek emerytalny we Francji stopniowo przesuwany jest z 62 do 64 lat. Zmiana ta została zatwierdzona w 2023 roku i ma zostać w pełni wdrożona do 2030 roku. To oznacza, że osoby urodzone po 1968 roku będą musiały pracować do 64. roku życia, by móc przejść na pełną emeryturę.
Dlaczego we Francji podniesiono wiek emerytalny?
Reforma systemu emerytalnego we Francji była odpowiedzią na rosnące wyzwania demograficzne. Średnia długość życia Francuzów stale rośnie, a jednocześnie liczba osób aktywnych zawodowo maleje. Skutkuje to coraz większą liczbą emerytów przypadających na jednego pracującego, co generuje trudności w zakresie finansowania emerytur z budżetu państwa.
Dodatkowym argumentem za reformą była konieczność zrównania wieku emerytalnego z innymi państwami Unii Europejskiej, gdzie średnia wieku emerytalnego przekracza 65 lat. Francuski system, choć zapewniał wcześniejsze przejście na emeryturę, był coraz mniej wydolny i wymagał znacznej korekty.
Kiedy i jak wprowadzono reformę emerytalną?
Reforma emerytalna została zatwierdzona przez rząd Emmanuela Macrona w marcu 2023 roku i wprowadzona bez głosowania w Zgromadzeniu Narodowym, co wywołało falę protestów i strajków w całym kraju. Reforma zaczęła obowiązywać od września 2023 roku i zakłada stopniowe wprowadzanie zmian aż do 2030 roku.
W ramach reformy ustalono, że każdego roku wiek emerytalny będzie przesuwany o trzy miesiące w górę. Przykładowo osoby urodzone w 1968 roku będą mogły przejść na emeryturę dopiero w wieku 64 lat, zamiast 62. Nowe zasady dotyczą także długości okresu składkowego – aby otrzymać pełną emeryturę, trzeba będzie przepracować 43 lata.
Jakie wyjątki przewiduje nowy system emerytalny?
Mimo ogólnego podniesienia wieku emerytalnego, w reformie przewidziano pewne wyjątki. Osoby, które rozpoczęły pracę bardzo wcześnie (poniżej 20. roku życia), będą mogły przejść na emeryturę wcześniej – nawet w wieku 58 lub 60 lat, w zależności od stażu pracy.
Uprawnienia wcześniejszej emerytury zachowały także osoby pracujące w zawodach wymagających dużego wysiłku fizycznego lub narażone na szkodliwe warunki pracy, jak np. górnicy, strażacy, czy pracownicy kolei. Reformie towarzyszy również wprowadzenie nowego systemu punktowego dla osób, które miały przerwy w pracy – np. z powodu wychowywania dzieci czy opieki nad osobami niepełnosprawnymi.
Wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn – czy są różnice?
W aktualnym systemie emerytalnym Francji nie istnieją różnice w wieku emerytalnym między kobietami a mężczyznami – obowiązują te same zasady i ten sam wiek przejścia na emeryturę. Jednak warto zauważyć, że reforma przewiduje wsparcie dla kobiet, które w swojej karierze zawodowej miały częste przerwy związane z wychowaniem dzieci.
Nowe przepisy umożliwiają doliczanie punktów emerytalnych za okresy urlopu macierzyńskiego oraz wychowawczego. Celem jest zredukowanie różnicy w wysokości świadczeń między kobietami a mężczyznami, która wciąż w wielu przypadkach jest znacząca.
Jakie są reakcje społeczne na reformę systemu emerytalnego?
Wprowadzenie reformy spotkało się z ogromnym sprzeciwem społecznym. We Francji doszło do masowych protestów, manifestacji i strajków, które objęły różne sektory – od transportu publicznego po szkolnictwo i służbę zdrowia. Wiele osób uważa, że reforma jest niesprawiedliwa, zwłaszcza wobec osób pracujących fizycznie, które często nie są w stanie kontynuować pracy do 64. roku życia.
Przeciwnicy reformy wskazywali także na sposób jej wprowadzenia – bez głosowania w parlamencie, przy użyciu art. 49.3 konstytucji, który pozwala uchwalić ustawę bez debaty parlamentarnej. Ten sposób procedowania wywołał kryzys polityczny, w tym próby przeforsowania wotum nieufności wobec rządu.
Czy można przejść na emeryturę wcześniej we Francji?
Tak, istnieją możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę, ale pod określonymi warunkami. Jak wcześniej wspomniano, osoby, które rozpoczęły pracę w młodym wieku i przepracowały odpowiednią ilość lat (często ponad 42 lata), mogą skorzystać z wcześniejszego przejścia na emeryturę.
Dodatkowo osoby pracujące w tzw. zawodach ciężkich lub niebezpiecznych objęte są systemem specjalnych świadczeń, który umożliwia zakończenie kariery zawodowej nawet o kilka lat wcześniej. Warunkiem jest udokumentowanie pracy w warunkach zagrożenia zdrowia lub życia przez określony czas.
Jakie świadczenia emerytalne otrzymują Francuzi?
Świadczenia emerytalne we Francji opierają się na systemie repartycyjnym, co oznacza, że aktualnie wpłacane składki finansują emerytury obecnych świadczeniobiorców. Emerytura składa się z dwóch głównych elementów – podstawowej (publicznej) emerytury oraz emerytury uzupełniającej (AGIRC-ARRCO), finansowanej przez pracodawców i pracowników.
Wysokość emerytury zależy od osiągniętego wynagrodzenia w trakcie kariery zawodowej oraz od liczby przepracowanych i składkowych lat. Przeciętna emerytura wynosi ok. 1500–1700 euro miesięcznie brutto, choć może się znacznie różnić w zależności od branży i stażu.
Jakie zmiany planowane są w przyszłości?
Choć reforma z 2023 roku była jedną z największych zmian w historii francuskiego systemu emerytalnego, rząd już teraz zapowiada obserwację skutków i ewentualne korekty w przyszłości. Wśród proponowanych działań pojawiają się m.in. zachęty do dłuższej aktywności zawodowej, rozwój programów dobrowolnego oszczędzania emerytalnego oraz wsparcie dla seniorów w dalszym uczestnictwie w rynku pracy.
Niektóre ugrupowania polityczne domagają się całkowitego przekształcenia systemu w emeryturę obywatelską lub wprowadzenia emerytury gwarantowanej dla każdego obywatela. Jednak w najbliższych latach to aktualna reforma będzie kształtować emerytalną rzeczywistość milionów Francuzów.
